|  | Ozonegat, augustus 2000 | |
Het ozongat
De ozonlaag in de stratosfeer vormt een natuurlijke bescherming tegen de levensgevaarlijke ultraviolette straling van de zon. Maar de laag wordt dunner en die ontwikkeling vraagt om onze voortdurende aandacht. Hoe kan informatie uit de ruimte daarbij helpen?
Voordat je met een oefening over dit onderwerp begint, doe je er goed aan eerst een goed inzicht te krijgen in hoe de atmosfeer zich gedraagt. We zullen ons moeten verdiepen in de chemische processen die zich voortdurend afspelen in de stratosfeer om te begrijpen welke invloed die hebben op het dunner worden van de ozonlaag.
Je vraagt je misschien af of ozonwaarden wel exact te meten zijn. Het antwoord is: JA, wetenschappers zijn daartoe in staat! Met stratosferische ballons, sondeerraketten en andere hulpapparatuur verzamelen zij gegevens die ze vervolgens analyseren en vergelijken met informatie van polaire satellieten die zijn uitgerust met speciale sensoren en elke dag een algemeen overzicht van de hele aarde kunnen maken.
Om te zien hoe de ozonlaag er vandaag, een paar uur geleden, voorstond, klik je op
Tropospheric Emission Monitoring Internet Service (Temis) website en klik op de wereldkaar van de 'Total Ozone Column'. In de 'GOME Fast Delivery ozone column' kun je zien waar de laatste meting is verricht (huidige satellietpositie - zwarte rechthoek met pijl).
Zie de legenda onder de wereldbol voor een uitleg van de kleuren. Daar vind je de betreffende waarden uitgedrukt in Dubson. Hoge waarden staan in het rood, lage waarden in het groen; waarden in de gevarenzone zijn blauw en zwart (respectievelijk roze).
Wat zijn de waarden van vandaag boven jouw land?
De bedoeling van deze oefening is om de ontwikkeling van het ozongat in de laatste dertig jaar te bestuderen en na te gaan in welke periode of zelfs op welke dagen van een bepaald jaar het gat het grootst was (minste ozon). Je kunt ook de ontwikkelingen voor afzonderlijke jaren onderzoeken.
Laten we in het verleden beginnen.
BUV and TOMS total ozone, 1970-1998
Toen eenmaal duidelijk werd dat het ozongat boven de zuidpool elk jaar dieper en groter werd (zie de twee beelden hieronder), begonnen wetenschappers zich zorgen te maken.
Evalueer de beelden. Welk verschil zie je tussen de beelden uit de jaren zeventig en die van de twee volgende decennia? Een zwarte cirkel op de pool betekent dat de gegevens ontbreken.
Total ozone, 1980 -1991
Bekijk deze interessante film
De film laat de ontwikkeling van het ozongat in het jaar 2000 zien.
Spoel de film voor- en achteruit om de datum te vinden waarop het gat maximaal was. Stop de film en noteer de datum. Vergelijk de door jou gevonden datum met de in eerdere jaren geregistreerde maximumbreedte (bijv. 1998).
Zoom in op het beeld van 1998 en maak het net zo groot als dat van 2000. Vergelijk de twee beelden en kopieer de contouren van Antarctica en Latijns-Amerika van het beeld van 1998 op een transparant (met zwarte pen). Breng de contouren van het groenblauwe overgangsgebied uit het beeld van 2000 over op het transparant. Zet het transparant vast op je pc-scherm. Kijk uit dat je niet op het scherm schrijft! Teken met een andere kleur de contouren van 1998 op hetzelfde transparant.
| | | Ontwikkeling van het ozongat |
Doe hetzelfde voor de andere jaren en gebruik steeds een andere kleur (rood voor oudere gegevens, blauw voor recente gegevens). Maak een legenda bij het transparant waarin je uitlegt welke kleur bij welk jaar hoort.
Analyseer nu het resultaat! Is het gat breder en misschien zelfs dieper? Controleer contouren en kleuren. Je kunt bepalen hoeveel het gat in oppervlak is veranderd door voor elke contour een ongeveer even grote cirkel te tekenen (apart transparant gebruiken). De stralen van de cirkels moeten met een kaart op een bekende schaal worden omgerekend in kilometers. Bereken daarna het oppervlak van de cirkels. Hoeveel verschillen de uitkomsten van elkaar, absoluut en procentueel?
Gebruik deze methode om de afmetingen van de ozongaten te bepalen (gebied met minder dan 250 DU of groenblauwe contour om overgangsgebied aan te geven).
| 
